Diz ve Kalça Kireçlenmesi ve Protez Cerrahisi
Kireçlenme (Osteoartrit) Nedir?
Halk arasında “kireçlenme” olarak bilinen osteoartrit, eklemi oluşturan yapıların zaman içerisinde değişime uğradığı kronik bir eklem hastalığıdır. Sadece eklem kıkırdağını değil; kıkırdağın altındaki kemiği, eklem kapsülünü ve eklem çevresindeki diğer dokuları da etkileyebilir.
Diz ve kalça eklemleri, vücut ağırlığını taşıyan eklemler oldukları için osteoartritin sık görüldüğü bölgeler arasındadır.
Kireçlenme yalnızca “yaşlanmaya bağlı aşınma” olarak değerlendirilmemelidir. Yaş önemli bir risk faktörü olmakla birlikte geçirilmiş kırıklar veya bağ-menisküs yaralanmaları, eklem yapısındaki bozukluklar, fazla kilo, genetik yatkınlık ve bazı romatizmal hastalıklar da osteoartrit gelişimine katkıda bulunabilir.
Diz ve Kalça Kireçlenmesinin Belirtileri Nelerdir?
Hastalığın belirtileri kişiden kişiye değişebilir. En sık karşılaşılan yakınmalar şunlardır:
- Yürümekle veya uzun süre ayakta kalmakla artan ağrı
- Merdiven çıkıp inerken zorlanma
- Oturup kalkarken ağrı ve güçlük
- Eklem hareketlerinde azalma
- Sabah veya uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra tutukluk
- Dizde şişlik
- Diz veya kalça çevresinde hareket sırasında ses veya sürtünme hissi
- İleri dönemlerde istirahatte veya gece ortaya çıkan ağrı
- Yürüme mesafesinin giderek azalması
Kalça kireçlenmesinde ağrı çoğunlukla kasık bölgesinde hissedilir. Ancak ağrı kalçanın dış tarafına, uyluğa veya bazen dize kadar yayılabilir. Hastalar çorap ve ayakkabı giymekte, arabaya binip inmekte veya bacak bacak üstüne atmakta zorlandıklarını fark edebilirler.
Diz kireçlenmesinde ise ağrı genellikle diz çevresindedir. Hastalık ilerledikçe bacaklarda eğrilik gelişebilir ve yürüme giderek zorlaşabilir.
Kireçlenme Nasıl Teşhis Edilir?
Tanıda en önemli aşama hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi ve ortopedik muayenedir.
Uygun hastalarda ayakta çekilen röntgenler eklem aralığındaki daralmayı, kemik çıkıntılarını ve eklem yapısındaki değişiklikleri değerlendirmeye yardımcı olur. Her hastada MR çekilmesi gerekli değildir. MR veya diğer ileri görüntüleme yöntemleri, başka bir hastalıktan şüphelenildiğinde veya tedavi planlamasında gerekli görüldüğünde kullanılabilir.
Tedavi kararı yalnızca röntgen görüntüsüne göre verilmez. Hastanın ağrısı, günlük yaşamındaki kısıtlanma, muayene bulguları, yaşı, aktivite düzeyi ve beklentileri birlikte değerlendirilmelidir.
Kireçlenmenin Ameliyatsız Tedavisi Mümkün müdür?
Evet. Özellikle erken ve orta evre osteoartritte tedavinin ilk basamağını çoğunlukla ameliyatsız yöntemler oluşturur.
Egzersiz ve fizik tedavi
Düzenli ve kişiye uygun egzersiz, osteoartrit tedavisinin temel unsurlarından biridir. Amaç eklem çevresindeki kasları güçlendirmek, hareket açıklığını korumak ve günlük aktivitelerin daha rahat yapılmasını sağlamaktır.
Egzersize başlandığında kısa süreli ağrı artışı görülebilir. Bununla birlikte uygun şekilde sürdürülen egzersizin uzun dönemde ağrının azalmasına ve fonksiyonun iyileşmesine katkı sağladığı bilinmektedir.
Kilo kontrolü
Fazla kilo özellikle diz ve kalça gibi yük taşıyan eklemlerde eklem üzerindeki yükü artırabilir. Fazla kilosu bulunan hastalarda uygun miktarda kilo kaybı ağrının azalmasına ve hareket kapasitesinin artmasına yardımcı olabilir.
İlaç tedavileri
Ağrı kesici ve antiinflamatuvar ilaçlar uygun hastalarda belirli sürelerle kullanılabilir. Ancak özellikle mide, böbrek, karaciğer veya kalp-damar hastalığı bulunan kişilerde ilaç seçimi dikkatle yapılmalıdır.
Bu nedenle uzun süreli ve kontrolsüz ağrı kesici kullanımı önerilmez.
Eklem içi enjeksiyonlar
Bazı hastalarda eklem içerisine yapılan enjeksiyonlar değerlendirilebilir. Kortikosteroid enjeksiyonları uygun hastalarda kısa süreli ağrı kontrolü sağlayabilir.
Hyalüronik asit, PRP ve benzeri uygulamalar konusunda bilimsel kanıtların gücü ve kılavuz önerileri uygulamaya göre farklılık göstermektedir. Bu nedenle enjeksiyon kararı hastanın yaşı, kireçlenmenin derecesi, eşlik eden hastalıkları ve daha önce uygulanan tedaviler göz önünde bulundurularak kişiye özel verilmelidir.
Protez Ameliyatı Ne Zaman Gündeme Gelir?
Her kireçlenme hastasının protez ameliyatı olması gerekmez. Protez cerrahisi genellikle;
- Ağrının günlük yaşamı belirgin şekilde kısıtladığı,
- Yürüme mesafesinin ciddi şekilde azaldığı,
- Gece veya istirahat ağrılarının ortaya çıktığı,
- Eklem hareketlerinin önemli ölçüde kısıtlandığı,
- Günlük işlerin yapılmasının zorlaştığı,
- Uygun ameliyatsız tedavilere rağmen şikâyetlerin devam ettiği ileri evre hastalarda gündeme gelir.
Ameliyat kararı yalnızca hastanın yaşı veya röntgen görüntüsüne göre verilmez. Hastanın şikâyetleri, yaşam kalitesi, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilerek karar verilir.
Diz Protezi Nedir?
Diz protezi ameliyatında kireçlenmiş eklem yüzeyleri uygun şekilde hazırlanır ve hasarlı yüzeyler metal ve özel plastik bileşenlerle yeniden oluşturulur.
Amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil; aynı zamanda hastanın daha rahat yürümesini, günlük aktivitelerini daha bağımsız gerçekleştirmesini ve yaşam kalitesinin artmasını sağlamaktır.
Her hastada mutlaka total diz protezi gerekmez. Kireçlenmenin yalnızca dizin belirli bir bölümünü etkilediği uygun hastalarda kısmi (unikondiler) diz protezi gibi seçenekler de değerlendirilebilir.
Kalça Protezi Nedir?
Total kalça protezi ameliyatında hasarlanmış kalça ekleminin hem femur başı hem de leğen kemiğindeki yuva kısmı yapay eklem yüzeyleriyle değiştirilir.
Kalça protezi özellikle ileri kalça kireçlenmesine bağlı ciddi ağrı ve hareket kısıtlılığı bulunan hastalarda ağrının azaltılması ve fonksiyonun yeniden kazanılması amacıyla uygulanır.
Günümüzde kullanılan implantların özellikleri, cerrahi teknikler ve ameliyat sonrası rehabilitasyon yöntemleri sayesinde hastaların önemli bir bölümünde başarılı fonksiyonel sonuçlar elde edilebilmektedir.
Protez Ameliyatından Sonra İyileşme
Ameliyat sonrası süreç hastanın yaşı, genel sağlık durumu, ameliyat öncesindeki kas gücü ve yapılan cerrahi işleme göre değişebilir.
Genellikle ameliyattan kısa süre sonra hastaların ayağa kaldırılması ve kontrollü yürümeye başlanması hedeflenir. İlk dönemde yürüteç veya koltuk değneği kullanılabilir.
Fizik tedavi ve egzersiz programı iyileşmenin önemli bir parçasıdır. Hastanın ameliyat sonrası önerilere uyması, yara bakımını doğru yapması ve egzersizlerini düzenli sürdürmesi tedavi sonucunu etkileyebilir.
Protez Ameliyatının Riskleri Var mıdır?
Her cerrahi işlem gibi diz ve kalça protezi ameliyatlarının da bazı riskleri vardır. Bunlar arasında enfeksiyon, damar içerisinde pıhtı oluşması, kanama, damar veya sinir yaralanması, protezin çıkması veya gevşemesi ve ilerleyen yıllarda protez aşınması gibi durumlar bulunmaktadır.
Bu komplikasyonların görülme olasılığı hastanın yaşı, genel sağlık durumu ve eşlik eden hastalıklarına göre değişebilir. Cerrahi öncesinde hastaya özgü risklerin değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.
Sonuç
Diz ve kalça kireçlenmesinde tedavinin amacı yalnızca röntgen görüntüsünü değil, hastanın ağrısını, hareket kapasitesini ve yaşam kalitesini iyileştirmektir.
Erken ve orta evrede egzersiz, kilo kontrolü, yaşam tarzı düzenlemeleri ve uygun medikal tedaviler çoğu hastada ilk seçeneklerdir. İleri evre kireçlenmede ve ameliyatsız yöntemlere rağmen günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen şikâyetlerin devam etmesi durumunda diz veya kalça protezi cerrahisi değerlendirilebilir.
Her hastanın eklem yapısı, beklentileri ve sağlık durumu farklı olduğundan en uygun tedavi yöntemi ayrıntılı ortopedik değerlendirme sonrasında kişiye özel olarak belirlenmelidir.
